Zihnimiz bazen bizi rahatsız eden düşüncelerden kurtulmak ister. Ancak bir düşünceyi ne kadar bastırmaya çalışırsak, o kadar sık aklımıza gelir.
Küçük bir deney yapalım:
- Şimdi 10 saniye boyunca pembe bir fil hayal edin. Gözünüzün önüne geldi mi?
- Şimdi de 10 saniye boyunca pembe fili hiç düşünmeden başka bir şeye odaklanmaya çalışın.
Muhtemelen pembe fili düşünmemek çok zordu. Bu, olumsuz düşünceler için de geçerlidir. Onları bastırmak yerine önce kabul etmek, sonra da yeniden yapılandırmak gerekir.
Düşünceyi Yeniden Yapılandırma
Bilişsel Davranışçı Terapi’de (BDT) kullanılan en önemli yöntemlerden biri, olumsuz düşünceleri daha gerçekçi ve işlevsel düşüncelerle değiştirmektir. Bu süreç şu adımlardan oluşur:
-
Olumsuz Düşünceyi Fark Etme
İlk adım, aklımızdan geçen olumsuz otomatik düşünceleri yakalamaktır.
Örnek: “Kesin bu gece uyuyamayacağım.” Genelde yoğun bir düşünce yaşıyorsanız o esnada aklınızdan geçen düşünce bir bilişsel tuzak olabilir. - Düşünceyi Sorgulama
Bu adımda olumsuz düşüncenin doğruluğunu ve geçerliliğini sorgulamak gerekir. Bunu yaparken şu sorular üzerinden ilerleyebilirsiniz:
2a. Düşüncemin doğru olduğunu nasıl biliyorum?
- Doğru olduğunun kanıtları nelerdir?
- Yanlış olduğunu gösteren kanıtlar nelerdir?
- Gözden kaçırdığım şeyler olabilir mi?
- Aşırı veya abartılı kelimeler mi kullanıyorum (kesinlikle, her zaman, asla gibi)?
2b. Bunun dışında başka bir açıklama var mı?
- Bu duruma başka bir açıdan bakabilir miyim?
- Eğer bu düşünceye ben değil de bir arkadaşım sahip olsaydı ona ne söylerdim?
- Arkadaşım benim bu şekilde düşündüğümü bilseydi bana ne söylerdi?
- O anki duygum farklı olsaydı yine aynı şeyi mi düşünürdüm?
- Kontrolüm olmayan bir şey için mi kendimi suçluyorum?
- Daha önceki deneyimlerim bu düşüncemi gerçekten destekliyor mu?
2c. Bu durumla başa çıkmam için ne yapabilirim?
- Daha önce bu tür durumlarda bana ne yardımcı olmuştu?
- Geçmişte ne işe yaramıştı?
- İyi hissetmemi sağlayan şey neydi?
- En kötü ne olabilir? Büyük ihtimalle ne olabilir?
- En kötü ihtimal gerçekleşirse, bununla başa çıkmak için ne yapabilirim?
-
Alternatif Düşünceler Geliştirme
Önceki adımdaki sorulara kendine sorduktan sonra olumsuz düşüncenin yerine, daha dengeli ve rahatlatıcı bir düşünce koyun.
Örnek: “Gece uyuyamazsam tüm günüm mahvolacak” yerine
“Bazen uyuyamamak normaldir, bir gecelik uykusuzluk tüm haftamı etkilemez.”
Bu yeni düşünce hem kaygıyı azaltır hem de uykuya geçişi kolaylaştırır.
Yazının devamı uygulamada
Bu yazının tamamını okumak için Uykudaş'ı indir
Her bölümün ilk yazısı sitede açık. Diğer yazıların tamamı, sesli gevşeme egzersizleri ve uyku günlüğüyle birlikte Uykudaş uygulamasında.
Daha fazlası için
- Akkoyunlu, S., & Türkçapar, M. H. (2013). Bir teknik: Alternatif düşünce oluşturulması. Bilişsel Davranışçı Psikoterapi ve Araştırmalar Dergisi, 2(1), 53-59.
- Türkçapar, M. H. (2018). Bilişsel Davranışçı Terapi: Temel İlkeler ve Uygulama.
- Morin, C. M., ve Espie, C. A. (2003). Insomnia: A Clinical Guide to Assessment and Treatment. Springer.
