Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) içinde en sık karşılaşılan kavramlardan biri otomatik düşünceler ve bilişsel tuzaklardır.
Anlık veya otomatik düşünceler, bir çaba harcamadan zihnimize aniden gelen sözler veya imgelerden oluşur. Otomatik düşünceler olayları hızlı anlamamız ve yorumlamamıza yardımcı olurlar, fakat her zaman işlevsel değildirler. Bazı otomatik düşünceler, bizi kaygılı ya da huzursuz hissettirebilir. İşte bu noktada devreye bilişsel tuzaklar girer.
Bilişsel tuzaklar, çoğu zaman gerçeğe uygun olmayan, abartılı veya işlevsiz düşüncelerdir. Bu düşünceler bizde yoğun olumsuz duygulara yol açabilir.
Örneğin:
Yatakta dönüp duran biri “Uyuyamadığım için yarın günüm berbat geçecek” diye düşünürse, kaygısı artar ve uykuya dalması daha da zorlaşır.
Gece aklımıza gelen düşünceler sadece uykuyla ilgili olmayabilir:
“Yarın arkadaşımla kesin tartışacağım.”
“Yetişmeyen bir sürü işim var.”
Bu tarz genel düşünceler de kaygı, öfke veya üzüntüye yol açarak uykumuzu bozabilir. Bilişsel tuzaklar belli örüntüleri takip eder:
Genelleme: Tek bir olayı tüm durumlara yaymak.
Örn: “Bu gece uyuyamadım, demek ki artık her gece böyle olacak.”
Zihin Okuma: Başkalarının ne düşündüğünü tahmin etmek.
Örn: “Arkadaşlarım uykusuz olduğumu öğrenirse hakkımda kötü düşünecekler.”
Felaketleştirme: Durumu olduğundan daha kötü görmek.
Örn: “Bu gece uyuyamazsam işim mahvolacak, kariyerim bitecek.”
Siyah-Beyaz Düşünme: Olayları uçlarda değerlendirmek.
Örn: “Ya mükemmel uyurum ya da hiç uyuyamam.”
Kişiselleştirme: Suçu kendine yüklemek.
Örn: “Uyuyamıyorsam bu tamamen benim hatam.”
Bilişsel tuzaklar zamanla otomatikleşebilir ve farkında olmadan zihnimize yerleşebilir. BDT’nin amacı, bu düşünceleri yakalayıp daha dengeli ve işlevsel alternatiflerle değiştirmektir.
Bir sonraki bölümde bu düşüncelerle nasıl başa çıkabileceğinize değineceğiz.
Yazının devamı uygulamada
Bu yazının tamamını okumak için Uykudaş'ı indir
Her bölümün ilk yazısı sitede açık. Diğer yazıların tamamı, sesli gevşeme egzersizleri ve uyku günlüğüyle birlikte Uykudaş uygulamasında.
Daha fazlası için
- Akkoyunlu, S., & Türkçapar, M. H. (2013). Bir teknik: Alternatif düşünce oluşturulması. Bilişsel Davranışçı Psikoterapi ve Araştırmalar Dergisi, 2(1), 53-59.
- Özdel, K., Taymur, İ., Guriz, S. O., Tulaci, R. G., Kuru, E., & Turkcapar, M. H. (2014). Measuring cognitive errors using the Cognitive Distortions Scale (CDS): Psychometric properties in clinical and non-clinical samples. PloS one, 9(8), e105956.
- Türkçapar, M. H. (2018). Bilişsel Davranışçı Terapi: Temel İlkeler ve Uygulama.
